STEM mầm non đang trở thành xu hướng giáo dục sớm được nhiều trường học và phụ huynh quan tâm. Tuy nhiên, không ít cha mẹ vẫn băn khoăn: STEM mầm non là gì, có phù hợp với trẻ 3–6 tuổi không và nên áp dụng như thế nào cho đúng? Bài viết này sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ bản chất của STEM mầm non, những lợi ích trẻ nhận được và cách áp dụng hiệu quả thông qua các hoạt động, giáo án và sản phẩm STEM phù hợp với từng độ tuổi.
1. STEM mầm non là gì? Vì sao ngày càng nhiều trường và phụ huynh lựa chọn?
STEM là viết tắt của Science (Khoa học) – Technology (Công nghệ) – Engineering (Kỹ thuật) – Mathematics (Toán học). Đây là cách tiếp cận giáo dục giúp trẻ học các lĩnh vực này một cách tích hợp, thông qua trải nghiệm và thực hành thay vì học tách rời từng môn. Tất cả được lồng ghép tự nhiên trong các hoạt động gần gũi với đời sống hằng ngày.
Từ nền tảng đó, STEM mầm non có thể hiểu đơn giản là cách học mà trẻ được trải nghiệm – khám phá – đặt câu hỏi – thử nghiệm ngay trong quá trình vừa học vừa chơi. Thay vì học thuộc hay làm theo mẫu, STEM mầm non giúp trẻ chủ động suy nghĩ, thử sai và rút ra kết luận của riêng mình. Chính phương pháp học tự nhiên, không áp lực nhưng nuôi dưỡng tư duy sớm này đã khiến STEM mầm non ngày càng trở thành xu hướng giáo dục sớm được nhiều phụ huynh và trường học lựa chọn.
2. Giáo dục STEM mầm non khác gì cách học truyền thống?
Để phụ huynh hiểu rõ hơn lý do tại sao STEM đang trở thành xu hướng giáo dục toàn cầu, dưới đây là bảng phân tích chi tiết sự khác biệt của hai mô hình giáo dục:
| Tiêu chí | Giáo dục truyền thống | Giáo Dục STEM mầm non |
| Cách tiếp cận | Các môn học tách rời, học lý thuyết riêng lẻ | Tích hợp khoa học – kỹ thuật – toán thông qua hoạt động thực tế |
| Vai trò của trẻ | Trẻ học thụ động, nghe giảng, làm theo hướng dẫn | Trẻ chủ động khám phá, đặt câu hỏi, thử nghiệm và giải quyết vấn đề |
| Mục tiêu học tập | Ghi nhớ kiến thức, hoàn thành bài học | Phát triển tư duy logic, sáng tạo, hợp tác và vận dụng vào thực tế |
| Phương pháp dạy học | Giảng bài, làm bài tập, học theo mẫu | Trải nghiệm, thí nghiệm, khám phá, thử – sai – cải tiến |
| Cách đánh giá | Dựa vào bài kiểm tra, kết quả đúng – sai | Dựa vào quá trình học, sản phẩm, cách trẻ tư duy và trình bày |
3. STEM mầm non giúp trẻ phát triển những gì?
STEM mầm non không chỉ giúp trẻ “học kiến thức sớm” mà quan trọng hơn là phát triển tư duy và kỹ năng nền tảng thông qua trải nghiệm thực tế. Dưới đây là những giá trị nổi bật mà trẻ nhận được khi học theo phương pháp này.
3.1. Phát triển tư duy logic & khả năng giải quyết vấn đề
– Trẻ học cách suy nghĩ theo trình tự nguyên nhân – kết quả
– Chủ động quan sát, thử nghiệm và rút ra kết luận
– Khi gặp thất bại, trẻ được khuyến khích tìm nguyên nhân và thử lại
– Hình thành tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề từ sớm
3.2. Kích thích sáng tạo & nuôi dưỡng trí tò mò
– Trẻ được tự do đưa ra ý tưởng và cách làm riêng
– Không bị giới hạn bởi “đáp án đúng duy nhất”
– Khuyến khích thử nghiệm nhiều cách khác nhau
– Giúp trẻ duy trì sự tò mò và hứng thú học tập tự nhiên
3.3. Xây nền tảng khoa học – toán học sớm
– Làm quen với các hoạt động quan sát, đo lường, so sánh, đếm số
– Tiếp cận khoa học và toán học thông qua trải nghiệm thực tế
– Giúp trẻ hiểu bản chất vấn đề thay vì học thuộc lòng
– Tạo nền tảng vững chắc cho các bậc học tiếp theo
4. Đặc điểm dạy STEM mầm non theo từng độ tuổi
Trẻ mầm non phát triển nhanh về thể chất, ngôn ngữ và tư duy qua từng giai đoạn, vì vậy việc áp dụng STEM mầm non cần được thiết kế phù hợp với độ tuổi. Mỗi lứa tuổi sẽ có mức độ quan sát, đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề khác nhau. Dạy STEM đúng cách không phải là cho trẻ học khó sớm, mà là tạo ra những trải nghiệm vừa sức, giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh một cách tự nhiên và hiệu quả.
4.1. STEM mầm non cho trẻ 3–4 tuổi
Ở độ tuổi này, trẻ học tốt nhất bằng cách quan sát – chạm – thử, thay vì ghi nhớ khái niệm. Vì vậy, các hoạt động STEM nên ưu tiên kích thích giác quan, vận động và khám phá tự nhiên để trẻ hình thành hứng thú học tập ngay từ những trải nghiệm đầu tiên.
– Hình thức học tập: Học qua cảm giác (chạm, nhìn, nghe, ngửi) và các thao tác tay đơn giản.
– Trọng tâm giáo dục: Nhận biết các đặc điểm vật lý cơ bản của sự vật (to/nhỏ, nặng/nhẹ, chìm/nổi).
– Hoạt động/dự án điển hình:
- Khám phá sự biến đổi màu sắc khi pha trộn màu nước.
- Thử nghiệm thả các vật dụng khác nhau vào nước để xem vật nào chìm, vật nào nổi.
- Xếp các khối gỗ đơn giản để hiểu về hình khối và sự thăng bằng.
4.2. STEM mầm non cho trẻ 4–5 tuổi
Ở lửa tuổi này trẻ bắt đầu khao khát tìm hiểu, đặt câu hỏi “Vì sao?” để biết nguyên nhân về mọi hiện tượng xung quanh. Từ đó, trẻ hình thành tư duy phản biện và biết đưa ra dự đoán tương lai ở cấp độ đơn giản
Hình thức học tập: Thử nghiệm có định hướng và thảo luận nhóm nhỏ.
Trọng tâm giáo dục: Rèn luyện kỹ năng quan sát chi tiết, so sánh và biết dự đoán kết quả trước khi thực hiện.
Hoạt động/dự án điển hình:
- Xây dựng những tòa tháp cao bằng các vật liệu khác nhau (giấy, cốc nhựa, que kem) để tìm ra vật liệu nào vững chãi nhất.
- Gieo hạt và theo dõi sự phát triển của cây trong các điều kiện khác nhau (có ánh sáng và không có ánh sáng).
- Thực hiện các thí nghiệm hóa học vui như “núi lửa phun trào” từ baking soda và giấm.
4.3. STEM mầm non cho trẻ 5–6 tuổi
Đây là giai đoạn tiền tiểu học mang tính chất quan trọng. Trẻ bắt đầu hình thành khả năng tập trung lâu hơn,có khả năng giải quyết vấn đề với mục tiêu rõ ràng:
– Ví dụ: thiết kế vật dụng đơn giản, thực hiện các dự án nhỏ
– Hình thức học tập: Học qua dự án và giải quyết các thử thách thực tế.
– Trọng tâm giáo dục: Phát triển tư duy thiết kế, kỹ năng phân công nhiệm vụ và thuyết trình sản phẩm.
– Hoạt động điển hình:
- Dự án thiết kế: Chế tạo một chiếc thuyền từ vật liệu tái chế sao cho có thể chở được một khối lượng vật nặng nhất định mà không chìm.
- Lập trình sơ khai: Sử dụng các mô hình lắp ghép LEGO giáo dục đơn giản để học về tư duy thuật toán và định hướng không gian.
- Xây dựng mô hình: Thiết kế và lắp ráp một hệ thống lọc nước mini hoặc mô hình hệ mặt trời.
5. Quy trình thực hiện hoạt động STEM mầm non chuẩn
Để một hoạt động STEM mầm non diễn ra hiệu quả, trẻ không chỉ “làm cho vui” mà cần được dẫn dắt theo một quy trình rõ ràng, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi. Mô hình 5E (Engage – Explore – Explain – Elaborate – Evaluate) là quy trình thường được áp dụng trong giáo dục STEM, giúp trẻ học thông qua trải nghiệm, suy nghĩ và phản hồi.
– Bước 1: Engage – Gợi mở vấn đề
Đây là giai đoạn “đánh thức” trí tưởng tượng của trẻ. Thay vì giảng giải lý thuyết, giáo viên hoặc phụ huynh sẽ đóng vai trò là người dẫn chuyện để thu hút sự chú ý.
- Cách thực hiện: Đưa ra một câu đố, một câu chuyện kể, hoặc một tình huống thực tế đầy bất ngờ.
- Mục tiêu: Kích thích sự tò mò và hứng thú, giúp trẻ tự đặt câu hỏi: “Tại sao lại như vậy nhỉ?”.
- Ví dụ: Cho trẻ xem một quả cam nổi và một quả cam đã bóc vỏ bị chìm để kích thích sự thắc mắc.
– Bước 2: Explore – Khám phá & thử nghiệm
Ở bước này, trẻ đóng vai trò là những nhà khoa học nhí. Hãy để trẻ tự tay thao tác với các nguyên vật liệu mà không có quá nhiều sự can thiệp của người lớn.
- Cách thực hiện: Cung cấp học cụ và không gian để trẻ tự do thử nghiệm, quan sát và ghi nhận hiện tượng.
- Mục tiêu: Giúp trẻ hình thành kiến thức thông qua hành động (Learning by doing).
- Vai trò người lớn: Chỉ quan sát, đảm bảo an toàn và đặt những câu hỏi gợi mở để trẻ đi sâu hơn vào việc khám phá.
– Bước 3: Explain – Giải thích & chia sẻ
Sau khi hoàn thành hoạt động/dự án, trẻ cần diễn đạt lại những gì mình vừa trải nghiệm. Đây là lúc ngôn ngữ và tư duy logic của trẻ được rèn luyện mạnh mẽ nhất.
- Cách thực hiện: Tổ chức buổi thảo luận nhỏ để trẻ trình bày kết quả. Giáo viên sẽ hệ thống lại bằng những thuật ngữ khoa học đơn giản.
- Mục tiêu: Giúp trẻ hiểu rõ bản chất vấn đề và biết cách diễn đạt suy nghĩ bằng ngôn ngữ riêng.
- Lưu ý: Tuyệt đối không đưa ra đáp án đúng/sai ngay lập tức mà hãy dẫn dắt để trẻ tự rút ra kết luận.
– Bước 4: Elaborate – Mở rộng & cải tiến
Một hoạt động STEM hiệu quả cao không dừng lại ở một kết quả duy nhất. Bước này khuyến khích trẻ áp dụng kiến thức vừa học vào một tình huống mới hoặc khó hơn.
- Cách thực hiện: Đưa ra thử thách “Nếu… thì sao?”.
- Mục tiêu: Khuyến khích trẻ sáng tạo, cải tiến và hiểu rằng kiến thức có thể ứng dụng linh hoạt.
- Ví dụ: “Nếu chúng ta thay nước bằng nước muối, quả cam sẽ thế nào?” hoặc “Làm sao để quả cam bóc vỏ có thể nổi lại được?”.
– Bước 5: Evaluate – Đánh giá & phản hồi
Đánh giá trong STEM mầm non không phải là chấm điểm sản phẩm đẹp hay xấu, mà là nhìn nhận sự tiến bộ của trẻ trong suốt quá trình.
- Cách thực hiện: Trẻ tự nhận xét về bài làm của mình và lắng nghe ý kiến từ bạn bè. Giáo viên đánh giá dựa trên sự nỗ lực, cách trẻ phối hợp nhóm và kỹ năng giải quyết vấn đề.
- Mục tiêu: Giúp trẻ tự tin vào bản thân, biết cách rút kinh nghiệm và hào hứng với những dự án tiếp theo.
6. 5 mẫu giáo án STEM mầm non cho giáo viên/phụ huynh dễ áp dụng
Các giáo án STEM mầm non dưới đây được xây dựng theo hướng đơn giản, dễ thực hiện tại nhà, sử dụng vật liệu quen thuộc. Phụ huynh đóng vai trò người đồng hành: đặt câu hỏi, quan sát và khuyến khích trẻ chia sẻ suy nghĩ, thay vì làm thay hoặc đưa ra đáp án sẵn.
6.1. Vật chìm – vật nổi (STEM với nước)
Mục tiêu STEM
– Giúp trẻ quan sát hiện tượng xảy ra trong nước
– Rèn khả năng dự đoán trước khi thử nghiệm
– Hình thành nhận thức về mối quan hệ nguyên nhân – kết quả
Vật liệu
– Một thau hoặc chậu nước
– Muỗng nhựa, viên sỏi, nắp chai và các vật nhỏ an toàn khác
Cách làm
– Phụ huynh lần lượt đưa từng vật và hỏi trẻ: “Con nghĩ vật này sẽ nổi hay chìm?”
– Cho trẻ tự tay thả vật vào nước và quan sát hiện tượng xảy ra
– Sau mỗi lần thử, khuyến khích trẻ nói lại kết quả và so sánh với dự đoán ban đầu
– Có thể hỏi thêm: “Vì sao vật này nổi còn vật kia lại chìm?” để trẻ suy nghĩ và diễn đạt
6.2. Cầu giấy chịu lực (STEM kỹ thuật)
Mục tiêu STEM
– Phát triển tư duy thiết kế và sáng tạo
– Rèn khả năng thử – sai – cải tiến
– Khuyến khích trẻ không bỏ cuộc khi chưa thành công
Vật liệu
– Giấy A4
– Sách hoặc vật nặng an toàn để thử độ chịu lực
Cách làm
– Đặt yêu cầu cho trẻ: làm một cây cầu bằng giấy có thể chịu được nhiều sách nhất
– Trẻ tự gấp giấy theo ý tưởng của mình và đặt sách lên để thử
– Khi cầu bị sập, phụ huynh khuyến khích trẻ suy nghĩ cách gấp khác và thử lại
– Cuối cùng, cùng trẻ so sánh các cách gấp và trao đổi cách nào chắc hơn
6.3. Xe chạy nhanh hay chậm? (STEM chuyển động)
Mục tiêu STEM
– Giúp trẻ biết so sánh và quan sát sự khác biệt
– Làm quen với khái niệm lực và ma sát một cách trực quan
Vật liệu
– Xe đồ chơi
– Một mặt phẳng và một mặt dốc đơn giản
Cách làm
– Cho trẻ cho xe chạy trên mặt phẳng và quan sát tốc độ
– Tiếp tục cho xe chạy trên mặt dốc và so sánh sự khác biệt
– Đặt câu hỏi: “Vì sao xe chạy nhanh hơn ở chỗ này?”
– Khuyến khích trẻ diễn đạt suy nghĩ của mình bằng lời nói
6.4. Tháp cao nhất có thể (STEM xây dựng)
Mục tiêu STEM
– Phát triển tư duy không gian
– Làm quen với khái niệm cân bằng và kết cấu
Vật liệu
– Khối gỗ hoặc hộp giấy
Cách làm
– Trẻ tự do xây tháp theo ý tưởng riêng
– Quan sát xem tháp đứng vững hay bị đổ
– Khi tháp đổ, phụ huynh khuyến khích trẻ tìm cách sắp xếp lại để tháp cao và chắc hơn
– Trao đổi cùng trẻ về việc đặt khối to – nhỏ, nặng – nhẹ
6.5. Gió ở đâu ra? (STEM với không khí)
Mục tiêu STEM
– Giúp trẻ nhận biết không khí tồn tại xung quanh
– Hiểu không khí có thể tạo ra lực đẩy
Vật liệu
– Chong chóng
– Ống hút
Cách làm
– Cho trẻ thổi chong chóng và quan sát chuyển động
– So sánh khi thổi mạnh và thổi nhẹ
– Hỏi trẻ: “Điều gì làm chong chóng quay?”
– Giúp trẻ nhận ra không khí tuy không nhìn thấy nhưng vẫn tồn tại và tạo ra tác động
7. Bí quyết lựa chọn sản phẩm STEM mầm non hỗ trợ trẻ học hiệu quả
Bên cạnh hoạt động và giáo án, sản phẩm học tập đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai STEM mầm non một cách hiệu quả. Tuy nhiên, không phải đồ chơi nào gắn mác “STEM” cũng thực sự giúp trẻ phát triển tư duy. Việc lựa chọn đúng sản phẩm sẽ quyết định trẻ chỉ chơi theo mẫu hay thực sự được suy nghĩ, khám phá và học hỏi.
7.1. Tiêu chí vàng của một sản phẩm STEM mầm non chuẩn
Một sản phẩm hỗ trợ giáo dục STEM hiệu quả cho trẻ từ 3-6 tuổi cần đáp ứng các đặc điểm sau:
– Sản phẩm mang tính mở: không áp đặt có một đáp án duy nhất hay cách làm cố định. Những sản phẩm này giúp trẻ tự do thử nghiệm, sai và điều chỉnh theo cách của riêng mình, cho phép trẻ khám phá nhiều cách chơi, nhiều hình thức lắp ráp và nhiều kết quả khác nhau.
– Học cụ an toàn và phù hợp: Học cụ thực hiện các thao tác cầm, nắm, vặn phải đảm bảo an toàn, kích thước phù hợp với trẻ mầm non từ 3–6 tuổi. Bên cạnh đó, học cụ có thể sử dụng linh hoạt cho nhiều hoạt động và tình huống khác nhau, không bị giới hạn trong một bài học.
7.2. Các nhóm sản phẩm STEM mầm non phổ biến theo chủ đề
Để hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện, phụ huynh và giáo viên có thể phối hợp các nhóm sản phẩm sau:
| Chủ đề | Sản phẩm STEM | Mục tiêu phát triển |
| Xây dựng & Lắp ghép | Khối gỗ tự nhiên, các bộ LEGO Duplo, các miếng ghép từ tính | Tư duy không gian, khả năng thiết kế và kỹ năng kỹ thuật sơ khai. |
| Khám phá Khoa học | Bộ dụng cụ thí nghiệm liên quan tới nước, kính lúp, nam châm, các bộ dụng cụ quan sát thời tiết/không khí. | Kỹ năng quan sát, đo lường, dự đoán và thấu hiểu hiện tượng tự nhiên. |
| Thực tế cuộc sống | Các mô hình giao thông, bộ đồ chơi nông trại, hệ thống lọc nước mini hoặc bộ lắp ráp robot đơn giản. | Khả năng giải quyết vấn đề và kết nối kiến thức với đời sống. |
7.3. Lưu ý khi chọn sản phẩm STEM mầm non
Để tránh lãng phí và giúp trẻ học tập hiệu quả nhất thì giáo viên và phụ huynh hãy lưu ý các điểm sau:
– Tránh các sản phẩm yêu cầu trẻ chỉ làm theo mẫu có sẵn điều này vô tình triệt tiêu khả năng sáng tạo của trẻ.
– Không chọn đồ chơi quá phức tạp để trẻ tự thao tác, gây khó khăn dẫn đến trẻ nhanh chóng nản lòng hoặc mất hứng thú.
– Ưu tiên sản phẩm khuyến khích trẻ tự nghĩ – tự làm – tự sửa, thay vì hoàn thành nhanh để có “kết quả đẹp”. Một mô hình méo mó nhưng do trẻ tự nghĩ, tự làm và tự sửa lỗi có giá trị giáo dục cao hơn nhiều so với một sản phẩm hoàn hảo nhờ sự can thiệp của người lớn.
8. Trải nghiệm STEM mầm non bài bản với chương trình Bricks 4 Kidz tại Logic Lab
Bên cạnh các hoạt động STEM mầm non đơn giản tại nhà, nhiều phụ huynh mong muốn con được học trong một môi trường bài bản, có lộ trình rõ ràng và được dẫn dắt bởi phương pháp giáo dục chuẩn quốc tế. Đây là lý do các chương trình STEM chuyên biệt ngày càng được quan tâm.
Bricks 4 Kidz tại Logic Lab là chương trình giáo dục STEM quốc tế dành cho trẻ mầm non, sử dụng Lego là công cụ học. Thông qua các hoạt động lắp ghép, xây dựng và thử nghiệm theo chủ đề, trẻ không chỉ “chơi với Lego” mà còn học cách tư duy, phân tích và giải quyết vấn đề trong quá trình tạo ra sản phẩm.
Khi tham gia chương trình, trẻ được rèn luyện:
– Tư duy logic thông qua thiết kế và sắp xếp mô hình
– Khả năng giải quyết vấn đề thông qua thử – sai – cải tiến
– Kỹ năng làm việc nhóm khi cùng bạn thảo luận và hoàn thành dự án
Chương trình phù hợp với trẻ từ 4–6 tuổi, đặc biệt là những trẻ yêu thích lắp ghép, tò mò về cách các vật thể vận hành và muốn khám phá thế giới xung quanh thông qua trải nghiệm thực tế.
Mỗi trẻ có nhịp phát triển và cách học khác nhau. Thay vì chỉ đọc và hình dung, phụ huynh có thể cho con trực tiếp trải nghiệm chương trình STEM mầm non thông qua các hoạt động lắp ghép và khám phá thực tế tại Bricks 4 Kidz.
→ Đăng ký trải nghiệm miễn phí để:
– Quan sát cách con tư duy và giải quyết vấn đề
– Hiểu rõ con có phù hợp với phương pháp học STEM hay không
– Được tư vấn lộ trình học phù hợp theo độ tuổi và năng lực của trẻ
Q&A
– STEM mầm non có phù hợp với mọi trẻ không?
Phần lớn trẻ 3–6 tuổi đều có thể tiếp cận STEM mầm non nếu hoạt động được thiết kế đúng độ tuổi. Trẻ không cần học giỏi trước, chỉ cần có sự tò mò và sẵn sàng trải nghiệm.
– Trẻ nhút nhát hoặc ít nói có học STEM được không?
Hoàn toàn có thể. Các hoạt động STEM giúp trẻ học thông qua thao tác và trải nghiệm, từ đó dần tự tin hơn khi chia sẻ suy nghĩ và làm việc nhóm.
– Học STEM mầm non có gây áp lực cho trẻ không?
Nếu triển khai đúng cách, STEM mầm non không tạo áp lực học tập. Trẻ được học thông qua chơi, thử nghiệm và khám phá, không bị chấm điểm hay so sánh.
– Phụ huynh có cần kiến thức chuyên môn để hỗ trợ con không?
Không. Vai trò chính của phụ huynh là đồng hành, đặt câu hỏi gợi mở và khuyến khích trẻ suy nghĩ, thay vì dạy kiến thức chuyên sâu.
STEM mầm non không chỉ là xu hướng giáo dục hiện đại mà còn là nền tảng quan trọng giúp trẻ 3–6 tuổi phát triển tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và niềm yêu thích khám phá thế giới xung quanh. Thông qua những hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng độ tuổi, trẻ được học một cách tự nhiên, chủ động và đầy hứng thú. Khi được kết hợp cùng lộ trình bài bản như chương trình Bricks 4 Kidz tại Logic Lab, STEM mầm non sẽ trở thành hành trang vững chắc, giúp trẻ tự tin bước vào các giai đoạn học tập tiếp theo.
